خانه عناوین سایت بانک مقالات «جلسات درس تفسیر موضوعی»

اصول و مبانی تفسیر الفرقان (۱)
ارسال در تاريخ سه‌شنبه ٢۳ اسفند ۱۳٩٠ توسط سید صابر

بسم الله الرحمن الرحیم

بهره گیری از ظرفیت مفهومی واژه ها (در تفسیر الفرقان)

پدیده دیگری که در سبک مفسّر به صورت کاملاً برجسته رخ می نماید ومی توان گفت از ویژگیهای این تفسیر به شمار می آید. بهره گیری از ظرفیت مفهومی واژه هاست. نخستین چیزی که مفسّر در تفسیر یک آیه بدان توجه نشان می دهد حدود و گستردگی مفهومی کلمات است، سعی او برآن است که مفاهیم واژه ها را بدون هرگونه محدودیتی وبا همان گستردگی طبیعی که در خود کلمه وبا توجه به موقعیت کاربردی آن درآیه وجود دارد، به عنوان پایه و سرآغاز تفسیر قرار دهد، وتا اندازه ای که توانایی ذهنی وفکری مفسر اجازه می دهد به گستردن مفهوم آیه و شناخت مصداقها وواقعیتهای قابل انطباق درآن بپردازد وهرگونه محدودسازی را تا آن جا که ازخود آیه در پرتو آیات تفسیری دیگر پدید نیامده باشد به کنار گذارد. ازهمین رو حجم مواردی که تفسیرهای روایی تحدیدگرا، دراین تفسیر حمل بر جری و تطبیق شده است، به مراتب بیش تر از دیگر تفاسیر است.

بخشی ازنکته های تازه ای که دراین تفسیر دیده می شود برخاسته از همین خصوصیت است. ازآن جا که این ویژگی تقریباً در تفسیر تمام آیات وجود دارد، نیازی به نمونه آوردن احساس نمی شود و تنها برای آن که ویژگیهای یاد شده تبیین شود به چند نمونه اشاره می کنیم:

درباره توبه مرتد فطری پس از طرح این سؤال که آیا توبه او همان گونه که در باطن پذیرفته می شود درظاهر نیز مانند توبه مرتد ملی، پذیرفتنی است یا نه، می نویسد:

«اطلاق آیه: ﴿فان اللّه غفور رحیم اقتضا دارد که توبه مطلقاً در هر دو زمینه پذیرفته شود.» (تفسیر الفرقان، ۵/ ۲۴۲)

ذیل آیه : ﴿إنّ أوّل بیت وضع للنّاس (آل عمران/۹۶) می نویسد:

«نخستین بودن دراین جا مطلق است، هم اول بودن در زمان را در برمی گیرد وهم در مکان وهم در رتبه را.» (تفسیر الفرقان، ۵/ ۲۵۶)

درآیه: ﴿فان خفتم ألّاتعدلوا فواحدة (نساء/۳) می نویسد:

«این عدالت، تنها عدالت فردی و در زمینه تأمین حقوق همسران نیست، بلکه عدالت اجتماعی را نیز شامل می شود؛ بنابر این، اگر درجامعه شمار زنان و مردان مساوی بود، ازدواج متعدد برای یک مرد جایز نیست، زیرا موجب ظلم و رعایت نکردن عدالت می شود.» (تفسیر فرقان، ۶/ ۱۷۲)

ذیل آیه: ﴿قل یا أهل الکتاب لم تصدّون عن سبیل الله (آل عمران/۹۹) درابعاد مفهوم ﴿صدّمی نویسد:

« صدّاً بکفرکم وآخر بایمانکم ثمّ کفرکم ـ وثالثاً بدعایاتکم الباطلة الخواء یعنی: جلوگیری ومانع تراشی در راه حرکت مردم به سوی خدا، زمینه های گوناگونی دارد که درمفهوم ﴿صدّ نهفته است، کفرورزیدن، ایمان آوردن و سپس اظهار کفر کردن ونیز ادعاهای نادرست، همه وهمه مصادیق ﴿صدّ است. »

درآیه :﴿انّ یوم الفصل کان میقاتاً (النباء/۱۷) می نویسد:

« این جدایی، فیصله یافتن اختلافات، فاصله افتادن بین اختلاف کنندگان، جدا شدن دوستان و نزدیکان و بریدن از آرزوها واعمال، جدا شدن حقّ از باطل و حقّ گرا از باطل گرا و بالآخره آشکار شدن هرگونه امر مبهم و ناشناخته را شامل می شود. » (تفسیر الفرقان، ۳۰/۳۲)

به عنوان آخرین نمونه به تفسیر ﴿نبأ درآیه: ﴿عمّ یتسائلون. عن النّبأ العظیم(النبأ/۱،۲) اشاره می کنیم که بیش تر مفسران آن را به مورد مشخصی تفسیر کرده اند، ولی «الفرقان» براساس سبک ویژه خود مفهوم آن را جنس خبر می داند وواقعیتهایی چون توحید، نبوت، معاد، قرآن، پیامبر و ولایت اهل بیت «علیهم السلام» را از نمونه های آن به شمار می آورد. یعنی همه اینها آن خبر بزرگی هستند که مورد پرسشند.

این نمونه ها به روشنی تمایل شدید مفسّر را در بهره جویی از اطلاق و ملاحظه مفهوم طبیعی کلمات نشان می دهد. بلکه مفسّر بر این باور است که محدود کردن مفاهیم آیات در محدوده فکری مردم یک زمان، آیات را متشابه می کند که باید ازآن پرهیز کرد. (تفسیر الفرقان، ۱/۵۰)

ازآن جا که بنابر اختصار است، از مقایسه نمونه های فوق دراین تفسیر با تفاسیر دیگر صرف نظر می کنیم، خواننده خود می تواند این ویژگی سبک مفسّر را در مقایسه با تفاسیر دیگر به خوبی دریابد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت ۱: متن فوق قسمتی از مقاله آقای محمد رضا امین می باشد که مجله پژوهش های قرآنی، پاییز و زمستان ۱۳۷۵، شماره ۷ و ۸  از صفحه ۲۸۲ تا ۳۰۵ آن را چاپ نموده است و ادامه آنرا در پستهای بعدی خدمتتان ارائه خواهیم کرد.

پی نوشت ۲: ضمن تشکر از همه دوستان و یارانی که در مراسم صمیمی «سالگرد ارتحال فقیه قرآنی(قدس سره)» (که اطلاعیه آنرا در پست «سالروز ارتحال مرجع قرآنیان آیت الله صادقی تهرانی(ره)» خدمتتان ارائه کرده بودیم) شرکت کردند، با رؤیت مطلبی تأسف انگیز در یکی از سایتهای قرآنی بدون اشاره بیشتر به آن، در جواب ؛ خدمت همه یاران انقلاب قرآنی عرض می کنیم که:

«هرگونه مراسم یادبود، بزرگداشت، سخنرانی، تقریر و تبلیغ در جهت شناساندن انقلاب قرآنی و فقه قرآن محور و نیز عالم بزرگ قرآنی آیت الله العظمی صادقی تهرانی بأی نحو ٍ کانَ، لازم و ضروری است و نیازی به اعلام سایت فوق الذکر و یا کسب تکلیف و امثال آن نمی باشد»


برچسب ها : مقالات، نقد و مصاحبه ،انقلاب قرآنی

رسولان - برترین مرجع دانلود آثار آیت الله العظمی محمد صادقی تهرانی
درباره سایت:
آیت الله العظمی محمد صادقی تهرانی

در طول چهارده قرن گذشته همواره قرآن، کنار گذاشته شده و مظلوم بوده است و عالمان دینی کمتر قرآن را محور کار خویش قرار داده اند.

در این میان آیة الله صادقی تهرانی«ره»، از معدود فقیهانی بوده است که کتاب خدا را در همه ابعاد محور اصلی کار خود قرار داده و روایات را نیز در صورت تطابق یا عدم مغایرت با کلام خدا پذیرفته نه صرفا بر مبنای علم رجال و حدیث و...

ایشان بیان کننده فقه گویا در برابر فقه سنتی و فقه پویا می باشند.

این فقه قرآن محور، همان روش معصومان محمدی علیهم السلام می باشد که برمبنای روایات فوق حد تواتر، بر همه مسلمین نیز عمل به آن واجب است.

در این سایت از مبانی، افکار، فتاوای فقهی، زندگینامه و احیانا خبرهای مربوط به صاحب تفسیر شریف الفرقان خواهیم نوشت.

إن شاء الله

...