خانه عناوین سایت بانک مقالات «جلسات درس تفسیر موضوعی»

احکام رویت هلال، زکات فطره یا فطریه، کفاره و نماز عید فطر
ارسال در تاريخ جمعه ٢٧ امرداد ۱۳٩۱ توسط سید صابر

 بسم الله الرحمن الرحیم

« اللهم بحق هذا الیوم الذی جعلته للمسلمین عیداً و لمحمد صلی الله علیه و آله »
« ذخراً و شرفاً و کرامةً و مزیداً أن تصلی علی محمد و آل محمد »
« و أن تدخلنی فی کلّ خیر أدخلت فیه محمداً و آل محمد »
« و أن تخرجنی من کلّ سوء أخرجت منه محمداً و آل محمد »
« صلواتک علیه و علیهم اجمعین »

 ضمن عرض سلام و تهنیت به همه مسلمانان عالم به مناسبت قرار گرفتن در آستانه عید سعید فطر و جشن روزه. طبق روال سال های گذشته نکاتی راجع به هلال ماه شوال امسال، احکام رویت هلال ماه نو، زکات فطره یا فطریه و نماز عید سعید فطر خدمت دوستان عرض می کنیم:



مزرع سبز فلک دیدم و داس مه
نو
یادم از کِشته خویش آمد و هنگا
م درو


رؤیت هلال ماه نو و احکام آن

ابتدا یکی از فتاوای آیت الله صادقی تهرانی(ره) در باره رویت هلال ماه نو:

اجماع منجمین مبنی بر عدم امکان رؤیت هلال ماه نو حجت است

به این معنی که اگر از نظر علمی دانشمندان علم نجوم بگویند که به عنوان مثال، هلال ماه شوال در فلان روز آخر ماه رمضان قابل رؤیت نیست، یقین حاصل می شود که ماه رمضان به پایان نرسیده است و عید نخواهد بود.

و زمان رؤیت هلال می تواند قبل از غروب نیز باشد. چنانچه بتوان در طی روز هلال روزگاهی ماه نو را به هر شکلی رؤیت نمود، فردای آن روز عید خواهد بود.

با بررسی که برای امسال (۱۳۹۱) انجام دادیم؛ منجمین و کارشناسان علم نجوم اعلام کرده اند که رؤیت هلال ماه شوال در هنگام غروب خورشید مورخ شنبه ۲۸ مرداد ماه ۱۳۹۱ حتی با چشم مسلح، میسر نبوده و بسیار سخت خواهد بود. اما رؤیت آن قبل از غروب خورشید البته با چشم مسلح محتمل است.
لذا در صورتی که در روز شنبه ۲۹ ماه رمضان تا اندکی پس از غروب خورشید، هلال ماه نو به هر طریقی رویت شود، روز یکشنبه عید خواهد بود در غیر این صورت دوشنبه ۳۰ مرداد ماه روز عید فطر خواهد بود. ما شاء الله.

و در رساله توضیح المسائل نوین آمده است:

مسأله ى ۳۹۹ ـ دیدن هلال، و یا اطمینان به قول کسانى که ادعاى دیدن آن را کرده اند، و یا حکم حاکم عادل شرع، و یا گذشتن سى روز از شعبان، این ها همه گواه بر اول ماه است، و دیدن هلال در انحصار چشم عادى نیست، که چشم مسلح یا محاسبات نجومى نیز همین حکم را دارد زیرا شهر رمضان در قرآن در صورت آگاهى کامل بر آغاز و انجامش مى باشد که از هر راهى باشد درست است و حدیث «صُمْ لِلرُّؤیِة وَ أفْطِر لِلرُّؤیَةِ» رؤیت را در انحصار وسیله اى خاص ننهاده، بلکه اگر دیدى یا دیده شد به هرگونه و به هر وسیله اى که با آن مى توان هلال ماه را دید و یا دانست کافى است، و در جمع تنها با دانستن این که اول ماه است روزه هم واجب مى شود چه با چشم غیر مسلح و عادى یا مسلح یا با تلسکوپ و یا با تولید نجومى قمر به وسیله ى ژئوفیزیک در صورتى که امکان رؤیت با نبودن موانعى سطحى باشد.

بنابراین تلسکوپ که از بهترین وسایل دیدن ماه است راه را براى اثبات اول ماه براى همگان باز و آسان مى کند، و جلوى همگى اختلافات را در افق دیدارش مى گیرد، که اگر این مسأله مورد توجه و عمل قرار گیرد، دیگر همه ساله شاهد چند عید فطر و چند نماز عید ـ در یک افق ـ نخواهیم بود.

مسأله ى ۴۰۰ ـ میزان در دیدن هلال همان افقى است که شما در آن هستید، و نفى یا اثبات افقهاى دیگر براى شما کافى نیست. (*به عنوان مثال افق مکه مکرمه دست بالا یک روز از ایران جلوتر است*)(1)

 


زکات فطره یا فطریه

و از آنجا که بسیاری از همراهان عزیز و مقلدان مرجع عالیقدر جهان تشیع آیت الله صادقی تهرانی «قدس الله تربته الزکیة» از میزان و چگونگی زکات فطره از ما سؤال کرده اند لذا مطالعه دقیق مسائل ذکر شده در ادامه متن از رساله توضیح المسائل نوین را پیشنهاد می کنیم.

مسأله ى ۴۸۵ـ فطریه برعهده ى هر مسلمان مکلفى است که مخارج سالیانه و ماهیانه و یا روزانه اش را دارد، چه روزه رمضان را گرفته باشد یا نه، چه با عذر نگرفته و چه بى عذر، در هر صورت فطریه ى خود و کسانى را که برعهده ى اویند باید بپردازد.

مسأله ى ۴۸۷ـ اندازه ى فطریه عبارت است از سه کیلوگرم از قوت غالب خودش و عیالش که اگر بیشتر برنج مى خورد برنج است و اگر گوشت مى خورد گوشت و بالاخره آن چه غالبا مصرف مى کند، که اگر غالبا مخلوطى از برنج و گوشت و نان و... است سه کیلوگرم از این مخلوط را بایستى فطریه بدهد، و اگر قوت غالبى ندارد، که تعدادى از غذاها را یکسان مصرف مى کند، همان تعداد را بایستى منظور کند و بالاخره «مِنْ أوْسَطِ ما تُطْعِمُونُ أهْلیکُمْ» (مائده،۸۹) گرچه موردش کفاره ى قسم است، ولکن برمبناى مناط یگانه ى اصلى کلى ـ اضافه بر دلالت این آیه ى شریفه ـ روایاتى هم در این زمینه دالّ بر این مطلب است.

(* و طبق بررسی مختصری که انجام دادیم مقدار زکات فطره امسال (۱۳۹۱)
برای سطوح متوسط جامعه چیزی بین ۷ و ۱۲ هزار تومان خواهد بود
که کمتر یا بیشتر بودن این مقدار را خود افراد بایستی با توجه به
متوسط قیمت غذایی که در سه وعده و طول یک ماه مصرف می کنند
محاسبه نمایند *)

مسأله ى ۴۸۶ـ آن چه موجب پرداختن فطریه دیگران است این است که آن ها معمولاً از نظر مخارجشان زیر پوشش شما باشند و بنابه روایت «مَن تَعول» کسى که عائله  شما بحساب آید، که میهمانان بى نیاز را هرگز شامل نیست ، و این جا اصل زکات فطره خود شما و کسانى که از عیالات و زیر پوشش شما هستند بر شما واجب مى باشد و دیگر هیچ، که اگر بى نیازى مدتى هم میهمان شما باشد زکات فطره اش بر شما نیست، و اگر نیازمندى شب عید فطر نزد شما میهمان باشد فطریه اش بر شما واجب است چه از نفقه خواران همیشگى شما باشد یا نباشد مشروط با این که قدرت پرداخت فطریه او را داشته باشى والاّ اگرنه شما و نه مهمان شما هیچ کدام تمکّن مالى ندارید زکات فطره بر هیچ کدام واجب نیست و اگر نفقه خوار شما شب عید فطر میهمان شما نباشد هر کجا باشد هم چنان فطریه اش بر شما واجب است.

شرط هایى که در دهنده فطریه است درباره‌ى کسانى که فطریه آن ها را باید بدهى نیست که نه عاقل بودنشان شرط است و نه مکلف یا حتى مسلمان بودنشان.

مسأله ى ۴۸۸ـ مصرف زکات فطره همان مصرف زکات معمولى است، و چنان که در میان خویشان و بستگانش و همسایگان مستمندانى به خصوص آبرومند باشند حق تقدم با آن‌ها است.

و همان‌طور که در کتاب «تبصرة الفقهاء» و «تبصرة الوسیلة» آمده است(2): اصل در مقدار زکاتی که به هر مستحق باید برسد، این است که به هر مستحق، حداقل به اندازه یک صاع (که همان سه کیلوگرم می‌شود) پرداخت شود و در صورتی که فقیر دیگری نیست، می‌توان به هر فقیر بیشتر از آن پرداخت کرد تا حدی که نیاز او رفع شود، اما نمی‌توان همزمان یک فقیر را بی‌نیاز کرد و دیگری را رها نمود. لذا در صورتی که مقدار زکات موجود به اندازه کافی نباشد، باید آن را بین فقرا توزیع کرد و به هر کدام کمتر از آن حداقل (یک صاع) پرداخت نمود.

مسأله ى ۴۸۹ـ در زکات عمومى و زکات فطره لازم نیست به گیرنده گفته شود زکات است و بلکه در صورتى که اهانت باشد جایز هم نیست و کافى است به صورت هدیه و به نیت زکات بپردازد و خویشاوندان آبرومند مستمند بر دیگران تقدّم رُتْبى دارند.

(* بنابرین اولیت بر این است که افراد زکات فطریه را به فامیل، نزدیکان،
همسایگان و آشنایانی که نیازمندند به هر شکلی که ممکن است
و حتی در قالب هدیه پرداخت نمایند *)

 


کفاره نگرفتن روزه

 چند مسأله از رساله توضیح المسائل نوین را خدمت شما تقدیم می داریم:

مسأله‏ 408ـ روزه‏ واجب را به‏ هیچ وجهى نمى توان ترک کرد، که اگر عمدا ترک کردى اضافه بر آن که هم‏چنان بر امساک خود تا پایان روز بایستى باقى بمانى، پس از رمضان باید ـ بعد از قضاى آن دو ماه پیاپى روزه بگیرى، و یا شصت گرسنه را سیر کنى، و اگر افطارت به‏ حرام باشد کفاره‏ جمع واجب مى‏ شود، که این هر دو را بایستى انجام دهى، و کفاره‏ سوم که آزاد کردن یک بنده است، اکنون که بنده‏ زر خریدى وجود ندارد، به‏ آزاد کردن مؤمنى که در گیر و دار گرفتارى مال و مانند آن در بند است، انتقال مى‏ یابد.
کفاره‏ روزه در صورتى است که با تعمدى آگاهانه روزه‏ واجب را ترک کند، ولى در عمدهاى جاهلانه و ناآگاهانه تنها قضاى روزه‏ های ترک‏ شده واجب است، و این خود تعمد نیست تا مشمول ادله‏ تعمد باشد.

مسأله‏ 410ـ اگر خویشتن را در مورد روزه به «حرج» یا «عسر» اندازى، در صورت اول روزه‏ ات را واجب است در همان رمضان انجام دهى و در صورت دوم، واجب است پس از رفع عسر و مرض آن را انجام دهى، و اگر هم این مرض اختیارى تا رمضان دیگر ـ یا بیشتر ـ طول کشید، هرگز روزه از شما ساقط نیست، زیرا احکام تخفیفى در زمینه‏ عسر یا حرج در مواردى است که بدون اختیار شما عسر یا حرج به‏ وجود آید که هرگز در هیچ بُعدى از احکام اسلامى بهانه‏ اى براى ترک واجب محسوب نمى‏ گردد زیرا عذر از فعل حرام «ما اْضُطرِرْتُمْ» است که اضطرارى پیش آید نه «مَا اْضَطَررْتُم» که خود خویشتن را به‏ اضطرار افکنى، و در آیه‏ دیگر مى‏ فرماید: «فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَلاَ إِثْمَ عَلَیْهِ»(بقره،173) که هر دو آیه شریفه دلالت بر عُسْرِ غیر اختیارى دارند و نه عُسْرِ اختیارى که اگر با اختیار خودت خود را به‏ اضطرار و عُسْر اندازى گرچه روزه‏ ات را افطار نکنى لکن به‏ جهت همین عمل معصیت کرده‏ اى و روزه‏ ات نیز باطل مى‏ باشد و در این صورت بعد از رمضان علاوه بر قضا کفارّه نیز بر شما واجب است.

مسأله‏ 413ـ مسافرتى که روزه در آن حرام است مانند مسافرى که میداند در آن گرفتار عُسر و اضطرار مى‏ شود و قهرا توانایى انجام روزه از او سلب مى‏ گردد چنین مسافرتى در ماه مبارک رمضان براى مکلف جایز نیست، مگر در صورتى که ضرورتى برابریا برتر پیش آید، بنابراین مسافرتى که روزه‏ اش عسرآور است براى فرار از روزه و یا هر مقصد دیگرى که ضرورى نیست و یا ضرورتى کم‏تر دارد در ماه رمضان کلاً حرام است، و اگر روزه در سفرى غیر ضرورى طاقت‏ فرسا هم باشد این روزه واجب است، زیرا خودش بدون ضرورت موجب طاقت‏ فرسایى شده، و اگر روزه‏ اش در این حالت زیان آور شود حرام است ولى با این‏که در این صورت معذور است و باید روزه را افطار کند در عین حال گناهکار نیز هست و در این صورت اضافه بر قضا در صورت تعمد کفاره هم ـ چنان‏که گذشت ـ واجب است.

مسأله‏ 415ـ روزه‏ طاقت‏ فرسا در هر صورت واجب نیست ـ مگر این‏که خودت موجب طاقت‏ فرسایى شده باشى و در صورت حرج غیر اختیارى چه به‏ علت سالخوردگى باشد یا ضعف مزاج و یا طولانى بودن روزهاى رمضان و یا هر علت دیگر اضطرارى، روزه هم مستحب است و اگر روزه براى زن بچه شیرده طاقت‏ فرساست چه مادرش باشد و چه دایه، چه مزد شیر دادن را بگیرد و چه مجانى ـ در این مورد نیز در صورت ضرورت ـ روزه بر او واجب نیست و تنها کفاره‏ ده سیر کردن فقیر با طعام بر او واجب است، و از این‏جا به‏ خوبى پیداست که اگر روزه براى او یا شیرخوارش ضرر داشته باشد حرام است، و آیا اگر بتواند پس از رمضان قضاى این‏گونه روزه را بگیرد واجب است یا نه؟ این‏جا «عِدَّةٌ مِنْ أیّامٍ أخَرَ»که درباره‏ مسافر و بیمار آمده، نسبت به‏ کسى که نه بیمار بوده و نه مسافر بلکه روزه برایش طاقت‏ فرسا بوده روشن‏تر و بایسته‏ تر است.

مسأله‏ 418ـ عمل جنسى یا بیرون آوردن منى به ‏هر صورت و در هر حال مگر آن‏که بدون اختیار و یا در خواب باشد ـ حلال و حرامش ـ روزه را باطل مى‏ کند، ولى در حرامش اضافه بر قضا کفاره‏ جمع هم دارد.

مسأله‏ 419ـ اگر کارى کند که او را در عمل جنسى و یا بیرون دادن منى بى‏ اختیار کند روزه‏ اش باطل است و قضا و کفاره واجب مى‏ شود و در صورت حرام بودنش اضافه بر قضا کفاره جمع هم دارد. و در هر صورت بایستى تا مغرب از مبطلات روزه نیز خوددارى کند.

مسأله‏ 431ـ کفاره‏ روزه در صورتى است که بدون عذر روزه‏ واجب را تعمدا ترک کند و یا عمدا موجب حرام شدن روزه شود، که اکنون یکى از سه کفاره: سیر کردن شصت تهى‏دست گرسنه، یا روزه داشتن شصت روز پیاپى و یا آزاد کردن مؤمنى که دربند است.
و اگر تعمدا افطار به‏ حرام کند علاوه بر قضا کفاره‏ جمع نیز واجب مى‏ شود، که این هر سه را بایستى انجام دهد، و این‏جا بدل از آزاد کردن یک بنده بایستى بهاى یک انسان زرخرید را هم با ارزش آن زمان و با محاسبه قیمتش در این زمان به‏ مستمندان بپردازد، و یا مؤمنى درگیر و دار بدهى را از این گیر و دار نجات بخشد، چه با پرداختن بدهیش و یا با وسیله‏ اى دیگر که این‏هم آزاد کردن مؤمن دربند است.
 
و اگر بیمار، بیماریش تا رمضان دیگر ادامه یابد قضاى روزه از او ساقط نمى‏شود خصوصا در صورتى که در عدم بهبودیش مقصر باشد. زیرا «فَعِدَّةٌ مِنْ ایّامٍ أخَرَ» با اطلاقش زمان‏هاى سلامتى او را تا پایان عمر دربر دارد و روایات هم در نفى و اثبات متضاد است، و احتیاطا کفاره‏ اطعام هم اضافه‏ ی بر قضا واجب است.

 


نماز عید سعید فطر

آیت الله محمد صادقی تهرانیاللهم أهل الکبریاء و العظمة

و أهل الجود و الجبروت و أهل العفو
و الرحمة و أهل التقوی و المغفرة

الله اکبر، الله اکبر،
لا اله الا الله ُ و الله ُ اکبر،
و لله الحمد،
الحمد لله علی ما هدانا،
و له الشکر علی ما أولانا

بر مبنای فقه گویای قرآنی، نماز عید فطر و قربان واجب است. و واجب است که به جماعت خوانده شود که در این صورت دو خطبه بعد از آن هم واجب است. و در صورتی که به جماعت دسترسی نباشد بدون خطبه باید خوانده شود. و زمان آن تا قبل از ظهر است.

 

_________________________
پی نوشت: امام محمد باقر علیه السلام نقل فرموده اند: پدرم، علی بن الحسین علیهما السلام شب عید فطر را در مسجد می ماند و تا سپیده صبح به نماز و نیایش و تهجد می پرداخت و می فرمود: فرزندم ارزش این شب کمتر از شب قدر نمی باشد.

(۱): مطالبی که در بین (* و *) لابلای متن های مسائل رساله آورده شده است از ماست.

(۲): فی تبصرة الوسیلة: «والأحوط الاقتصار علی دفعها للفقراء المؤمنین وأطفالهم بل المساکین منهم وإن لم یکونوا عدولاً؛ ویجوز اعطاؤها للمستضعفین من المخالفین عند عدم وجود المؤمنین وإن لم نقل به فی زکاة المال، ویوزع الصاع بین المحتاجین إن لم یکن لکل صاع، ویجوز أن یعطی الواحد أصواعاً بل ما یغنیه إذا لم یکن هناک فقیر آخر، فلا یجوز أن یغنی فقیر و یُحرم آخر علی فقره. ویستحب اختصاص ذوی الأرحام والجیران وأهل الهجرة فی الدین والعفة والعقل وغیرهم ممن یکون فیه أحد المرجحات، و لا یشترط العدالة فیمن یدفع إلیه. نعم الأحوط بل الأقوی أن لا یدفع إلی شارب الخمر و المتجاهر بالمعصیة و الهاتک لجلباب الحیاء لیصرفه فی شرب الخمر وما أشبه من معصیة، وإلاّ فلا أحوط کما لا أقوی».

وفی تبصرة الفقهاء: «ولا یعطى الفقیر أقل من صاع إلا إذا إقتضت الحال ولا حد لأکثره بل له حد کما أسلفناه ویستحب إختصاص القرابة بها ثم الجیران شرطُ رعایة عزهم و مکانتهم أن تکون کهدیة أما هی من عطیات محترمة ویستحب للفقیر إخراجها إن أمکن إلى من هو أفقر منه وأسکن»


برچسب ها : نظرات فقهی و فقه گویا ،اخبار و اطلاع رسانی

رسولان - برترین مرجع دانلود آثار آیت الله العظمی محمد صادقی تهرانی
درباره سایت:
آیت الله العظمی محمد صادقی تهرانی

در طول چهارده قرن گذشته همواره قرآن، کنار گذاشته شده و مظلوم بوده است و عالمان دینی کمتر قرآن را محور کار خویش قرار داده اند.

در این میان آیة الله صادقی تهرانی«ره»، از معدود فقیهانی بوده است که کتاب خدا را در همه ابعاد محور اصلی کار خود قرار داده و روایات را نیز در صورت تطابق یا عدم مغایرت با کلام خدا پذیرفته نه صرفا بر مبنای علم رجال و حدیث و...

ایشان بیان کننده فقه گویا در برابر فقه سنتی و فقه پویا می باشند.

این فقه قرآن محور، همان روش معصومان محمدی علیهم السلام می باشد که برمبنای روایات فوق حد تواتر، بر همه مسلمین نیز عمل به آن واجب است.

در این سایت از مبانی، افکار، فتاوای فقهی، زندگینامه و احیانا خبرهای مربوط به صاحب تفسیر شریف الفرقان خواهیم نوشت.

إن شاء الله

...