اجماع، شهرت، خبر واحد
ساعت ٩:٥۸ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱٥ خرداد ۱۳٩٠ 

بسم الله الرحمن الرحیم  

شرح بيانيه صاحب تفسير الفرقان
درباره اجماع، شهرت و خبر واحد

تهیه شده توسّط:
«سایت فقیه قرآنی» :  http://albalaq.com

۱۷ شهريور ۱۳۹۰

 (122 KB) PDF  دانلود  نسخه
Download PDF File


بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدللّه الّذی جعل الحمد مفتاحاً لذکره و السّلام علی سيّد رسله صلّی الله عليه و آله.

بر عالمان خبير قرآنی و برادران عزيز ايمانی، بسی روشن است که بيانيه متقن سال ۱۳۸۶ از جانب حضرت استاذنا الاعلم الاتقی، فقيه مصلح قرآنی، آية الله العظمی صادقی تهرانی «قَدّس الله روحه و نوّر الله مضجعه» در عين اختصار، راهنمای پرسشگران از مباحث نظری آن فقيه مظلوم بوده است؛ وليکن بنابر وظيفه شرعی حفاظت و انتشار تفکر مهجور قرآنی، و برای صيانت از آراء اصولی استاد عزيزمان، در مقابل شبهه تعارض ادلّه، فعلاً به تعدادی از فتاوای آن مرحوم در «تبصرة الفقهاء» اشاره نموده و سپس بخشی از «تبصرة الوسيلة» را مختصراً شرح می دهیم.

و امّا در اينجا صرفاً نمونه هايی از فتاوای مبتنی بر خبر واحد و اجماع را از تبصرة الفقهاء نقل می کنيم:

۱. تبصرة الفقهاء ج ۱، ص ۱۶۴: هر کس در نافله، مرتکب سهو شود بنابر اقلّ بگذارد و اگر هم بر اکثر بگذارد جائز است. (بنابر خبر واحد)
۲. تبصرة الفقهاء ج ۱، ص ۱۶۱ الی ۱۶۶: در باب السهو؛ حضرت استاد حداقل سی فرع فقهی آورده اند که همگی مبتنی بر خبر واحد است.
۳. تبصرة الفقهاء ج ۱ ص ۱۷۱ : اقل جماعت دو نفر است (خبر واحد)
۴. تبصرة الفقهاء ج ۱، ص ۲۱۱ الی ۲۱۳: نصابهای زکاة (بيست و يک مورد خبر واحد)
۵. تبصرة الفقهاء ج ۲ ص ۳۸۵، ديه مرد مسلمان در قتل عمد (خبر واحد)
۶. تبصرة الفقهاء ج ۲ ص ۳۸۶، ديه مرد مسلمان در قتل شبه عمد (خبر واحد)
۷. تبصرة الفقهاء ج ۲ ص ۳۸۶، ديه مرد مسلمان در قتل خطاء (خبر واحد)

نمونه ای از اجماع:

۱. تبصرة الفقهاء ج ۲ ص ۶۱ وکالت عقد جائز است (اجماع)
۲. تبصرة الفقهاء ج ۲ ص ۱۹ وديعه عقد جائز است (اجماع)

در تبصرة الوسيلة نيز ملاحظه می کنيم که حضرت استاد مکرّراً به خبر واحد، اجماع و شهرتی که مخالف قرآن نباشد فتوا داده اند. که ما فقط به باب الزکاة که يکی از بابهای متعدد تبصرة الوسيلة است نظری کوتاه می افکنيم. البته در بابهای ديگر نيز فتاوای مبنی بر خبر واحد، اجماع و شهرت غير مخالف با قرآن به وفور يافت می شود.

مدرک فتوا: خبر واحد

۱. محتوای نصاب های شتر: در اين باره دو صحيحه متعارض فضلاء و زراره وجود دارد (وسائل، باب ۲ از ابواب زکاة الانعام، ح ۱ و ۶) که استاد به صحيحه زراره فتوا داده-اند در (ص ۳، کتاب الزکاة، حاشيه بر وسيلة النجاة: تبصرة الوسيلة)
۲. نصاب های دوگانه گاو. استاد در اين باره به صحيحه فضلاء فتوا داده است. (وسائل، باب ۴ از ابواب زکاة الانعام، ح ۱) (ص ۳، همان: تبصرة الوسيلة)
۳. محتوای نصابهای گوسفند، استاد به صحيحه فضلاء استناد کرده اند. (وسائل، باب ۶ از ابواب زکاة الانعام، ح ۱ و ۲)، (ص ۳، همان)
۴. محتوای نصاب طلا، استاد به صحيحه حسين بن بشار از ابی الحسن استناد کرده است. (وسائل، باب ۱ از ابواب زکات الذهب و الفضة، ح ۳)، ( ص ۵، از کتاب الزکاة، تبصرة الوسيلة)
۵. محتوای نصاب نقره، استاد به صحيحه ابن بشار استناد کرده اند، (وسائل، باب ۲ از ابواب زکات الذهب و الفضة، ح ۳) (ص ۵، همان)

*صدها حکم ديگر نيز در تبصرة الوسيلة وجود دارد که مستند همگی، خبر واحد است.

مدرک فتوا: اجماع

۱. عدد نصاب های شُتر، ۱۲ عدد است. اين مسئله اجماعی است. زيرا بر اساس صحيحه فضلاء نصاب ششم وجود ندارد پس تعارض اين روايت با صحيحه زراره، نتيجه اش رجوع به اجماع است و اگر اجماع بر اين مسئله قائم نباشد نمی توان گفت نصاب-های شتر ۱۲ عدد است. (ص ۳، همان)
۲. وجوب مراعات مطابقت نصاب دوازدهم با عدد ۴۰ و ۵۰ يعنی اگر عدد شتر با ۴۰ سازگار است، بايد ۴۰ تا ۴۰ تا محاسبه کند و اگر عدد با ۵۰ مطابق است. بايد ۵۰ تا۵۰ تا محاسبه کند تا هر چه امکان دارد باقيمانده کمتر باشد. مدرک استاد اجماع منقول است. عبارت استاد: «ففی کل خمسين، حقة و فی کل اربعين بنت لبون بمعنی وجوب مراعاة المطابق منهما ...». (ص ۳، همان)
۳. عدد نصاب های گوسفند ۵ تا است. اين مسئله اجماعی است. زيرا در اين باره دو صحيحه متعارض محمد بن قيس و فضلاء وجود دارد. (ص ۳، همان)
۴. سَوْم در انعام سه گانه شرط نيست و فرقی بين سائمة و معلوفة نيست. (اجماع منقول از خلاف شيخ طوسی (رحمه الله)، (ص ۴، همان) (سَوْم يعنی گوسفند و شتر و گاو چرائی باشند).
۵. زکات با ۱۲ ماه هجری محقق است و با اختلال برخی از شروط، وجوب پرداختش مختل نمی گردد. (اجماع) (ص ۴ از کتاب الزکاة تبصرة الوسيلة).
۶. هر ديناری بيست قيراط است. اين نظر هم اجماعی است. (ص ۵، همان)
۷. وجوب مطابقت در نصاب دوم گاو در زکات که اين مسأله بر اساس اجماع است، عبارت استاد: (و يجب مراعاة المطابقة هنا ايضاً)، (ص ۳، همان)

مدرک فتوا: شهرت فتوائی

۱. منظور از دينار مثقال شرعی است که سه چهارم دينار صِيرَفی است، (شهرت فتوائی) (ص ۵، همان)
۲. عبارت استاد در تعريف گوساله بر اساس شهرت است ايشان در مسأله سوم باب زکاة (ص ۳، همان) می فرمايند: (و بنت لبون ما دخلت فی الثالثة و کذا المَسَنَّة).

شارح می گويد: أقول ناقلاً و مصلحاً أنّها تعنی، ما دخلت فی السّنة الثالثة مع أن الشيخ (رحمه الله) قد صرّح فی المبسوط فی مناسک مُنی بأن «الثني و هی المَسَنَّة ما دخل الثانية»، فالعمدة الشهرة بين الاصحاب، إذا لم يخالف القرآن.

۳. در نصاب ششم شتر اگر کسی بنت مخاض (= شتری که وارد سال دوم شده) نداشت، اختياراً ابن لبون (= شتری که وارد سال سوم شده) می دهد و ابن لبون را نه فقط در اضطرار بلکه در حال اختيار هم می توان جايگزين بنت مخاض کرد. (ص ۳، همان) اين فتوی مشهور است بدون مستند روايی.
در روايت آمده است: «فان لم يکن عنده ابنة مخاض فابن لبون» روايت نمی گويد در هر صورت و اختياراً جايگزين می شود. ولی استاد بر اساس قول مشهور می گويد: «و يجزی ابن اللبون عن بنت المخاض اختياراً.» (ص۳، همان)
۴. التبيع و التبيعة (گوساله نر يا ماده ای است که) ما دخلت او دخل فی السنة الثانية، (ص ۳، همان) علی المشهور.
۵. اگر گوسفندی که به عنوان زکات داده می شود، مثلاً: «ضأن» (ميش) و يا «معز» (بز) باشد، هر يک به جای ديگری کفايت می کند، يعنی ضأن از معز کفايت می کند و بالعکس، (قول مشهور)، (مسئله ۳، ص ۵، همان)

* در نزد ما، در جايی باید به «شهرت» فتوا داده شود که فقهاء بر اساس روايات ضعيف فتوا داده اند، يعنی رواياتی که فی نفسه ارزش استدلال ندارد. ولی شهرت عملی و يا در اصطلاح عمل اصحاب، ضعف اين روايات را جبران نموده و اين فتوا اصطلاحاً بر اساس شهرت صادر شده، که استاد ما هر جا شهرت بر خلاف قرآن نبوده اينطور عمل کرده اند.

در پايان اين متن شريف و شرح وافی، خدای مهربان را شکر می کنیم که الطاف بی کران خود را شامل حال ما نمود که توانستم بر اساس آيه « قل انّما اعظکم بواحدة أن تقوموا للّه مثنیٰ و فرادی » در محضر آن فقيه نستوه بوده و با انگيزه مشخص دفاع از تفکّر مظلوم انقلاب قرآنی، و ايمان راسخ و محض به محوريت شاخص قرآن در علوم اسلامی،  فرصت طلايی حضور آن عزيز را غنيمت شماریم و استفاده های فراوان علمی از آن گنجينه ی علوم قرآنی ببریم.

و از آنجا که هميشه استادمان آخرين نظر فقهی، تفسيری و اصولی را برای شاگردان و مقلّدان، حجّت می دانستند و در سالهای پايانی عمر هم صدها نسخه از بيانيه متقن سال ۸۶ را همراه با کتاب به ارادتمندان قرآن و عترت عليهم السلام هديه می کردند، إن شاء الله پيروان مکتب فکری آن عالم ربانی، شاهد چاپ متقن ترين کتاب اصولی قرآنی در نيمه دوّم سال ۹۰ توسط فرزندان ايشان باشند. و ويراستاران هم بتوانند با محوريت اين کتاب صحيح المتن و بيانيه متين سال ۸۶ به آسانی به مقابله متنیِ کتب تجديد تايپ شده آن مرحوم بپردازند تا خلل موجود در اين کتابها بزودی رفع گردد.

و السلام علی من يخدم الحق لذات الحق
قم المشرفة: العبد الفانی محسن الحسينی النورانی ۱۷/۶/۱۳۹۰
تلفن: ۲۹۲۸۷۴۵